Zasadniczo trudno znaleźć jakąkolwiek inną prawdę wiary, jaką jest istnienie aniołów, tak skontrastowaną w powszechnym odbiorze. Te potężne, rozumne istoty zostały włożone w pobożność naiwną i dziecięcą. Bo to przecież tylko dziecku wypada odmawiać paciorek, z modlitwą do anioła stróża. Dorosłemu już nie przystoi tak infantylna modlitwa… Kiedyś nas uczono, że każdy posiada swojego Anioła Stróża, ale świadomość jego nieustannej obecności raczej jest zerowa. Bardziej interesują nas anioły upadłe. Te, które pozostały wierne Bogu, są z kolei poza marginesem naszej uwagi.

Dnia 29 września Kościół Rzymski obchodzi święto archaniołów Michała, Gabriela i Rafała, a 2 października - wspomina Aniołów Stróżów.


Kim są aniołowie?

Nie sposób nie zacytować św. Augustyna: Anioł oznacza funkcję, nie naturę. Pytasz jak się nazywa ta natura? – Duch. Pytasz o funkcję? – Anioł. Przez to czym jest, jest duchem, a przez to co wypełnia, jest aniołem. Celnym uzupełnieniem są słowa św. Grzegorza Wielkiego: Należy wiedzieć, że termin ’’aniołowie’’ odnosi się nie do ich natury, lecz określa ich działanie. Bo owe święte duchy, przebywające w niebiańskiej ojczyźnie, są nimi z natury, natomiast zwie się ich aniołami wtedy, gdy spełniają jakieś posłannictwo. Aniołami nazywa się tych, którzy zwiastują sprawy mniej ważne, natomiast archaniołowie to ci, którym powierzono szczególnie ważne posłannictwo. Katechizm Kościoła Katolickiego rekapituluje: Jako stworzenia czysto duchowe aniołowie posiadają rozum i wolę: są stworzeniami osobowymi i nieśmiertelnymi. Przewyższają doskonałością wszystkie stworzenia widzialne. Świadczy o tym blask ich chwały (KKK 330).


 

Aniołowie w Piśmie Św.

Aniołowie wielokrotnie występują na kartach Pisma Św. Ze strony językowej hebrajski mal’ach oraz jego grecki odpowiednik, czyli angelos, należy przełożyć jako posłaniec, bez przesądzania o jego ludzkiej, bądź duchowej naturze (z 215 przypadków użycia mal’ach w ST tylko 91 oznacza na pewno posła ludzkiego). Istnieją passusy Starego Testamentu w których nie można rozstrzygnąć, czy mamy do czynienia z Jahwe czy z Jego posłańcem. Jednocześnie wyraźne zarysowuje się starożytny sposób patrzenia na posłańca – nie jest on tylko przedstawicielem swojego zwierzchnika, ale spotkanie się z wysłannikiem jest na swój sposób ’’równoznaczne’’ ze spotkaniem z wysyłającym. Widzenie anioła jest więc tożsame ze spotkaniem z Bogiem, dlatego w Starym Testamencie spotkanie anioła przeszywa grozą i strachem. Celnym przykładem tej mentalności są rodzice Samsona: Wówczas poznał Manoach, że to był Anioł Pana. Potem rzekł Manoach do żony: Z całą pewnością pomrzemy, bowiem ujrzeliśmy Boga (Sdz 13, 21 – 22).

Z relacji Pisma Św. wynika, że aniołowie zostali stworzeni przez Boga, ale nie dorównują mu doskonałością, stanowiąc radę zarządzającą kosmosem. Co interesujące – są one omylne, ponieważ mogą kłócić się między sobą. Każdy z nich, w inny sposób odbija w sobie doskonałość Bożą i tym lepiej to czyni, im sam jest doskonalszy. Opiekują się ludźmi, generalnie będąc przyjaznymi człowiekowi - chyba, że Bóg rozkaże inaczej. Jak stwierdza św. Bernard: Aniołowie są naszymi pełnomocnikami i opiekunami, zgodnie z rozkazem, otrzymanym przez nich od Boga. Bądźmy im wdzięczni; odpłaćmy im miłością za miłość, czcijmy ich wedle naszej mocy i niech ta miłość zlewa się z tą, jaką mamy dla Boga. Cysterski Doktor Miodopłynny zachęca również do proszenia o pomoc naszych opiekunów: Powiadam wam, bracia, ażebyście mieli większą ufność ku Aniołom świętym i każdej potrzebie waszej z wiarą wzywali ich pomocy, oraz żebyście w ich obecności przyzwoicie się zachowywali, coraz większą dla siebie łaskę ich skarbili. Przychylność jednali i wołali o zmiłowanie. Biada nam, gdyby Aniołowie zrażeni naszymi grzechami i obojętnością, uznali nas za niegodnych swojej obecności i swego nawiedzenia.





Powstanie i hierarchia

Według św. Augustyna aniołowie został stworzeniu pierwszego dnia: Pismo Święte, mówiąc o stworzeniu świata, nigdzie wyraźnie nie powiada, czy, jak, i kiedy aniołowie stworzeni byli. A że pominięci tam być nie mogą, przeto oznaczeni są albo wyrazem niebo tam, gdzie jest powiedziane: ,,Na początku uczynił Bóg niebo i ziemię”, albo raczej przez owe światło, o którym niedawno mówiłem. (…) Bóg powiem powiedział: ,,Niech się stanie światłość” i stała się światłość; i gdy słusznie przez tę światłość rozumiemy stworzenie aniołów, to aniołowie stali się oczywiście uczestnikami światła wiekuistego, a tym światłem jest niezmienna mądrość Boga, przez którą wszystko uczynione jest i którą nazywamy jednorodzonym Synem Boga. Dlatego zaś takimi się stali, aby oświeceni tym samym światłem, które ich stworzyło, stali się sami światłością i aby nazwani byli dniami przez uczestnictwo niezmiennego światła i dnia, którym jest Słowo Boże; przez to Słowo i oni sami, i wszystko uczynione zostało. Albowiem ,,światło prawdziwe, które oświeca każdego człowieka przychodzącego na ten świat” oświeca tez i każdego anioła czystego, iżby był światłością nie w samym sobie, lecz w Bogu; gdy odeń się anioł odwraca, staje się nieczysty. (św. Augustyn ‘’Państwo Boże”, ks. XI, rozdz. IX). Kilka rozdziałów dalej precyzuje, jak wygląda kontemplacja w przypadku anioła: Aniołowie święci nie za pomocą brzmiących słów poznają Boga, lecz przez samą obecność prawdy niezmiennej, czyli przez Jej Słowo Jednorodzone poznają i samo Słowo, i Ojca, i ich Ducha Świętego. (ks. XI, rozdz. XXIX). Właśnie ten swoisty stopień bliskości, można przedstawić metaforycznie poniekąd na sposób kręgów wokół Boga. Używając znanego porównania – na swój sposób Bóg jest ’’ogniskiem’’, a im byt jest doskonalszy, tym bardziej może się do niego zbliżyć. Dlatego powstała znana hierarchia, którą najobszerniej opisał Pseudo – Dionizy Areopagita, którą dziś uznaje się za wzorcową. Sam Pseudo – Dionizy napisał o hierarchii, że jest: świętym porządkiem i wiedzą, i działalnością upodabniającą się – tak dalece, jak to możliwe – do boskiej formy, i wznosi się do naśladowania Boga proporcjonalnie do oświecenia, które jest jej przekazywane przez samego Boga. Dlatego podzielił on aniołów na 9 chórów, które z kolei grupują się w 3 triadach. Pierwsza triada, stojąca najbliżej Boga to Serafini, Cherubini i Trony, którzy nieustannie wpatrują się w oblicze Boga. Druga triada zarządza wszechświatem, będąc poniekąd architektami Boga, którzy rozplanowują sposoby spełniania Bożych rozkazów. Są to: Panowania, Mocarstwa (albo Moce ) i Potęgi (lub Władze). Ostania triada, najbliższa człowiekowi, to z kolei wykonawcy bożych poleceń. Są to: Księstwa (lub Zwierzchności), Archaniołowie i Aniołowie.

Sama hierarchia anielska nie jest oczywiście niepoważanym dogmatem – chociażby już św. Tomasz z Akwinu twierdził, że istnieje tyle chórów, ile jest aniołów, bo przecież każdy z nich jest inny. A będąc tym samym odrębnymi kategoriami bytów, różnica między nimi ma charakter ontyczny, czyli dotyczący samej istoty bytu - a nie tytularny albo związany z zajmowanym stanowiskiem.


Czy anioła można zobaczyć?

Zazwyczaj nie, ponieważ aniołowie nie są istotami cielesnymi i nie posiadają konkretnej postaci fizycznej. Typowym sposobem ich komunikacji z człowiekiem jest błyskawiczne przesyłanie myśli. Precyzyjnie tą relację opisał św. Bernard: Anioł jest obecny w tym celu, by inspirować dobro, ale go nie sprawia. Bóg natomiast przebywa w ten sposób, że uzdalnia duszę do przyjęcia dóbr, które sam stwarza. Co więcej: daje nam Dobro Najwyższe, to jest samego siebie i pozwala uczestniczyć w Jego Bóstwie. Anioł przebywa z duszą jako gość. Bóg wypełnia ją swoim życiem. W bardzo wyjątkowych sytuacjach mogą przybierać ludzką postać, co znane jest z relacji Pisma Św. O właściwościach tego ’’ciała’’ precyzyjnie wypowiedział się św. Tomasz w Sumie teologicznej.



Znamy tylko imiona trzech aniołów

Księgi natchnione podają tylko trzy imiona aniołów: Michała, Gabriela i Rafała. Kościół Katolicki nie akceptuje innych imion aniołów, w szczególności tych, pochodzących z apokryfów. Związane jest to z hebrajskim sposobem pojmowania imienia, które wyraża istotę oraz umożliwia przywołanie. Jest to o tyle kluczowe, że jeżeli mam możliwość kogoś przywołać po imieniu, to posiadam nad nim władzę – a władzę nad aniołami i wydawanie im rozkazów posiada tylko Bóg. Nie oznacza to jednak, że posiadamy władzę nad tymi trzema archaniołami – tłumaczy to zwięźle św. Grzegorz Wielki, pisząc o aniołach: Każdy z tych posłanych nosi własne imię wyrażające jego działanie. W owej świętej społeczności, w której wpatrywanie się w Boga wszechmogącego daje pełnię wiedzy, archaniołowie nie posiadają imion, które by odróżniały, lecz u nas mają imiona odpowiadające posłannictwu, które względem nas spełniają. Innymi słowy – ich imiona wyrażają nie tyle istotę, co posłannictwo.

Pierwotnie każdy z trzech archaniołów posiadał odrębne wspomnienie w kalendarzu liturgicznym.

Archanioła Michała czczono 29 września; Gabriela w wigilię Zwiastowania (24 marca), a Rafała 24 października.

 

Archanioł Michał – data dzisiejszego święta związana jest właściwie z rocznicą poświęcenia kościoła pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Rzymie (via Salaria), a samo święto było niegdyś jedynym ku czci anioła. Imię jego oznacza ” Któż jak Bóg”, gdyż z taki okrzykiem miał rzucić się na Lucyfera. Michał jest wodzem hufców anielskich oraz pełni potrójną rolę w służbie Kościoła: rolę bojownika, orędownika i przewodnika dusz.

 

Archanioł Gabriel – występuje zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie jako zwiastun radosnych wydarzeń, a zwłaszcza objawień związanych z dziełem odkupienia. Danielowi objaśnia widzenia barana i kozła (Dan 8, 15 – 26) oraz przekazuje doniosłe proroctwo o siedemdziesięciu tygodniach, po których ma nadejść Chrystus (Dan 9, 20 – 27). Na kartach Nowego Testamentu ukazuje się Zachariaszowi oraz przede wszystkim – Najświętszej Maryi Pannie. Imię jego oznacza ”Moc Boża” albo przy alternatywnym tłumaczeniu ”Mąż Boży” (Co, de facto tworzy genialną grę słów w momencie Zwiastowania). Kult liturgiczny archanioła Gabriela nie był znany w pierwszym tysiącleciu, kształtując się dopiero w późnym średniowieczu, zawsze w związku z uroczystością Zwiastowania. W 1921 r. papież Benedykt XV rozciągnął jego święto na cały Kościół, a Sobór Watykański II zespolił ze świętem archanioła Michała.


Archanioł Rafał –
występując tylko w księdze Tobiasza, mówi on o sobie, że jest jednym z siedmiu, którzy stoimy przed Panem (Tb 12, 15). Towarzyszy on Tobiaszowi w jego drodze, uzdrawia jego przyszłą żonę oraz ojca. Wynika to z faktu, że jego imię oznacza ’’Bóg uleczył’’. Wypędza również demona Asmodeusza. Kult liturgiczny pojawia się między X a XI w. Z kolei w 1921 r. papież Benedykt XV rozciągnął jego święto na cały Kościół, a Sobór Watykański II zespolił ze świętem archanioła Michała.


Zakończenie

Świat anielski nie jest innym uniwersum niż świat widzialny – to co nazywamy światem widzialnym jest tylko rąbkiem świata, którego reszta pozostaje dla człowieka niewidzialna. W dzisiejszych czasach, gdy z ogromnym uporem poszukujemy we wszechświecie innej, inteligentnej formy życia, wciąż zapominamy że ”Oni’’ są wciąż obok nas. Ale nie to jest najważniejsze. Bowiem najpiękniej myśl o naszych związkach z aniołami wyraził św. Bernard: Twój Bóg, człowiecze, stał się twym bratem, nie bratem Aniołów, gdyż nie przybrał postaci Anioła. Ale twoją. Ty masz to wspólnego z Aniołami, żeś z nimi został stworzony przez Boga, ale to odmiennego od nich – żeś stał się bratem Boga.

Tekst - fr. W. M.

 

 
Strona główna   Cystersi   Opactwo   Parafia   Patriotyzm   Galeria   Polecane   Kontakt Projekt i wykonanie www.imoli.pl